Trường kỷ – Biểu tượng hiếu khách và nét đẹp vượt thời gian trong nội thất Việt

Trong dòng chảy kiến trúc và nội thất Việt xưa, trường kỷ không chỉ là món đồ để ngồi, mà còn là biểu tượng của sự hiếu khách và nề nếp gia phong. Qua từng thời kỳ, từ Bắc chí Nam, chiếc trường kỷ gỗ đã trở thành mạch nối giữa con người và không gian sống, phản chiếu tinh thần thanh lịch, giản dị và sâu sắc của người Việt.

Bộ trường kỷ gỗ đặt trang trọng trong gian nhà cổ, mang nét đẹp vượt thời gian

Trường kỷ - Mạch nối của không gian kiến trúc Việt

Hiểu một cách đơn giản, trường kỷ là loại ghế dài được thiết kế với kích thước lớn, cho phép nhiều người có thể ngồi cùng một lúc. Sự ra đời của chúng gắn liền với đặc trưng kiến trúc nhà truyền thống vốn thường có diện tích khiêm tốn. Khi đó, trường kỷ trở thành giải pháp tối ưu giúp gia chủ vừa tiết kiệm không gian, vừa linh hoạt phục vụ đa dạng nhu cầu từ tiếp khách, sum họp gia đình cho đến tổ chức đãi tiệc.

Tại vùng Đồng bằng Bắc Bộ, do cấu trúc nhà ở thường bị hạn chế về mặt diện tích nên trường kỷ cũng được các nghệ nhân chế tác với kích thước vừa phải. Theo nếp xưa, chúng thường được kê ở một bên gian tiếp khách, nhường vị trí chính giữa cho sập thờ, tạo nên sự cân đối và tinh tế trong bài trí. Chỉ đến khi những ngôi nhà mang phong cách kiến trúc Đông Dương rộng lớn xuất hiện ngày càng nhiều, những bộ trường kỷ cỡ đại mới bắt đầu được ra đời để tương xứng với không gian sang trọng đó.

>>> Giải đáp Bình phong là gì? Ý nghĩa, công dụng và cách đặt đúng chuẩn phong thủy

Cách bài trí nội thất đặc trưng tại Đồng bằng Bắc Bộ với trường kỷ và sập thờ

Ngược lại, những ngôi nhà truyền thống tại miền Trung lại sở hữu thiết kế rộng rãi với hệ thống sân vườn bao quanh, kéo theo cách bài trí nội thất bên trong cũng phóng khoáng hơn hẳn. Tại các gia đình quyền quý, bộ trường kỷ thường được đặt ngay vị trí trung tâm phía trước không gian tiếp khách để tạo điểm nhấn trang trọng. Nét đặc trưng này khá tương đồng với kiến trúc nhà ở miền Nam, nơi ưa chuộng sự thoáng đãng và các chi tiết mỹ thuật cầu kỳ. Chính vì thế, xu hướng sử dụng trường kỷ kích thước lớn, chạm trổ tinh xảo rất phổ biến tại các tỉnh thành phía Nam.

Tại miền Trung và miền Nam, trường kỷ thường được đặt ở vị trí trung tâm để tạo điểm nhấn

Các dạng thức trường kỷ: Từ bình dân đến mẫu mực

Trải qua thời gian, trường kỷ đã phát triển với nhiều biến thể khác nhau, từ những chiếc ghế đơn sơ cho đến các tác phẩm nghệ thuật tinh xảo.

Ghế ngựa - Khởi nguồn mộc mạc

Trong số các loại ghế ngồi, nguyên thủy và tiêu biểu nhất phải kể đến ghế ngựa. Món đồ mô phỏng hình dáng thu gọn của một con ngựa với mặt ghế là tấm ván dày, bên dưới được đỡ bởi bốn chân ghế chắc chắn liên kết bằng mộng. Nhờ kết cấu đơn giản và dễ chế tác, ghế ngựa có công năng vô cùng linh hoạt. Chúng có thể dùng làm ghế ngồi đơn thuần, hoặc đóng vai trò là phần khung đỡ để tạo nên bộ ván ngựa gồm hai chiếc ghế kê song song đỡ các tấm ván dài, tạo thành chiếc giường tạm hay dãy ghế rộng rãi.

Ghế ngựa với kết cấu đơn giản, vững chãi là tiền thân của các loại trường kỷ sau này

Trường kỷ đơn - Bước chuyển mình tinh tế

Nếu ghế ngựa là vật dụng bình dân trong đời sống thường nhật thì bước nâng cấp sang trọng hơn chính là dạng trường kỷ đơn giản: không lưng tựa, không tay vịn. Tuy nhiên, điểm khác biệt nằm ở chỗ loại ghế này thường được chế tác từ những dòng danh mộc quý hiếm. Mặt ghế được thiết kế rộng rãi hơn, hệ thống chân ghế vững chãi và bắt đầu xuất hiện những đường nét chạm trổ hoa văn mỹ thuật để tăng tính thẩm mỹ.

Trò chơi tổ tôm được tổ chức trên một chiếc ván ngựa chạm trổ và cẩn xà cừ

>>> Khám phá Mảnh ghép ký ức từ những ngôi nhà "đồng lầu" ở Chợ Lớn

Trường kỷ hoàn chỉnh - Biểu tượng của sự quyền quý

Được xem là chuẩn mực trong nội thất xưa, đây là loại trường kỷ có kích thước lớn, độ cao vừa phải, trang bị đầy đủ lưng tựa và tay vịn. Trên bề mặt gỗ, các nghệ nhân thường chạm khắc hoa văn vô cùng công phu, thậm chí cẩn thêm ốc xà cừ lấp lánh. Với những đặc điểm này, trường kỷ trở thành biểu tượng cho địa vị và gu thẩm mỹ của giới thượng lưu. Về mặt công năng, mỗi chiếc ghế loại này đủ chỗ cho ba người ngồi, vừa thể hiện sự hào phóng của chủ nhà, vừa phù hợp cho những cuộc tiếp khách quan trọng.

Những bộ trường kỷ cẩn ốc xà cừ tinh xảo là biểu tượng cho sự giàu sang và gu thẩm mỹ của gia chủ

Phân định tôn ti trật tự qua các loại trường kỷ

Ba loại ghế kể trên không chỉ khác biệt về kiểu dáng, vật liệu mà còn thể hiện một sự phân cấp rõ rệt, phản ánh trật tự vai vế trong xã hội phong kiến xưa. Có một quy tắc ngầm trong cách sử dụng: người bề trên sẽ ngồi trường kỷ có vách dựa và tay vịn; người vai dưới ngồi trường kỷ trơn và vị trí thấp nhất là chiếc ghế ngựa đơn thuần.

Minh chứng rõ nét nhất cho điều này là lễ khao thưởng sĩ tử tại trường thi Nam Định năm 1897. Vị trí ngồi của các sĩ tử được sắp xếp cực kỳ quy củ: những người đỗ đạt cao nhất được an tọa trên bộ trường kỷ có vách dựa trang trọng; các sĩ tử thành tích thấp hơn ngồi ở loại trường kỷ trơn; và những người đỗ bậc thấp nhất sẽ ngồi ở các vị trí phía dưới.

Cách sắp xếp chỗ ngồi trên trường kỷ xưa phản ánh rõ nét trật tự và vai vế trong xã hội

Trong không gian nhà Việt, bộ trường kỷ luôn được ưu ái đặt tại vị trí trang trọng nhất để đón tiếp khách quý. Đối với các gia đình quan lại hay tầng lớp khá giả, việc lựa chọn loại trường kỷ nào, quy mô ra sao và mức độ tinh xảo đến đâu chính là cách để họ khẳng định địa vị xã hội của mình. Do đó, vượt lên trên công năng của một món đồ nội thất, trường kỷ còn là vật phẩm biểu tượng cho quyền lực và thứ bậc.

Trường kỷ mãi là nét đẹp văn hóa bền bỉ trong không gian sống của người Việt

Trường kỷ không chỉ là món đồ nội thất quen thuộc mà còn là chứng nhân sinh động cho nếp sống và tính cách người Việt xưa, nơi sự rộng rãi, hiếu khách được gửi gắm qua thiết kế tiện dụng và khoáng đạt. Với vẻ đẹp mềm mại cùng những đường nét chạm trổ trau chuốt, trường kỷ đã bền bỉ tồn tại qua năm tháng để trở thành một mảnh ghép không thể thiếu trong lịch sử kiến trúc và nội thất Việt Nam. Xem thêm nhiều bài viết chuyên sâu khác tại chuyên mục Kho kiến thức.

>>> Khám phá Hổ phù: Vén bức màn thời gian, tìm về cội nguồn của một huyền thoại kiến trúc

Tổng hợp

Nếu bạn đang có nhu cầu thiết kế công trình, nội thất, hãy để lại lời nhắn trong box. Đội ngũ Happynest của chúng tôi sẽ liên hệ và hỗ trợ nhanh chóng.