4 lượt xem
Mục lục Trong dòng chảy văn hóa Tết của người Việt, cúng tất niên là một nghi lễ quen thuộc nhưng mang nhiều lớp ý nghĩa sâu xa. Không chỉ đơn thuần là một bữa cỗ cuối năm, tất niên còn đánh dấu thời khắc khép lại chu kỳ cũ, chuẩn bị tâm thế và không gian để bước sang năm mới một cách trọn vẹn, nhẹ nhõm.
Theo nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Xuân Hoa, lễ cúng tất niên phản ánh rất rõ cách người Việt nhìn nhận mối quan hệ giữa thời gian, gia đình và trách nhiệm sống.
Cúng tất niên – nghi lễ đánh dấu điểm kết của năm cũ
Cúng tất niên gắn liền với Tết Nguyên đán và lịch âm – loại lịch dựa theo chu kỳ vận hành của mặt trăng. Với các xã hội Á Đông, thời khắc chuyển giao năm cũ – năm mới luôn được xem là thời điểm thiêng liêng, cần có nghi lễ để “khóa sổ” những gì đã qua và mở ra khởi đầu mới.
Vào cuối năm âm lịch, các gia đình thường làm lễ cúng tất niên như một cách chính thức khép lại năm cũ. Đây không chỉ là nghi thức mang tính tâm linh mà còn là dấu mốc tinh thần, giúp con người ý thức rõ ràng rằng một vòng thời gian đã hoàn tất.
Cúng tất niên là nghi lễ quan trọng cuối năm âm lịch, đánh dấu việc khép lại năm cũ và chuẩn bị tinh thần cho khởi đầu mới.
Ý nghĩa sâu xa: trả nợ cũ, giữ nếp nhà, rước bình an
Theo ông Nguyễn Xuân Hoa, tất niên còn mang ý nghĩa rất thực tế trong đời sống người Việt xưa: soát xét lại mọi công nợ trong năm. Ai nợ ai, nếu có thể thì cố gắng trả cho xong trước 30 Tết, tránh để nợ nần kéo dài sang năm mới. Quan niệm này phản ánh mong muốn bước sang năm mới với tâm thế sạch sẽ, không vướng bận, không “mang theo” những điều dang dở.
Bên cạnh đó, tất niên là dịp để các thành viên trong gia đình tụ họp sau một năm bận rộn. Con cháu tưởng nhớ tổ tiên, cảm tạ trời đất đã che chở trong suốt năm qua. Trước lễ cúng, người Việt thường dọn dẹp nhà cửa, lau dọn bàn thờ gia tiên thật tươm tất – không chỉ để đón Tết mà còn để thể hiện sự kính trọng với những giá trị cội nguồn.
Cúng tất niên mang ý nghĩa khép lại năm cũ với tâm thế thanh thản, trả nợ dang dở, giữ nếp nhà và cầu mong bình an cho năm mới.
Mâm cỗ cúng tất niên – mỗi vùng một phong vị
Tùy từng vùng miền, mâm cỗ tất niên có sự khác nhau, nhưng đều xoay quanh tinh thần đủ đầy và trang nghiêm. Tại Huế – vùng đất kinh đô xưa, nghi lễ cúng tất niên vẫn được giữ khá cầu kỳ.
Người Huế thường cúng tất niên sau ngày 25 tháng Chạp, với cách bày trí ba bàn: thượng, trung và hạ. Bàn thượng dành cho gia tiên và thần linh, thường có hoa, mâm ngũ quả, xôi, chè và gà trống; trong đó nải chuối là vật phẩm quan trọng, tượng trưng cho sự sung túc và che chở. Bàn trưng bày các món ăn Tết như bánh tét, bánh chưng, món xào, mứt. Bàn hạ dành cho những vong linh không nơi nương tựa, thể hiện tinh thần nhân ái và bao dung trong tín ngưỡng dân gian.
Dù mâm cỗ có phong phú hay giản dị, điểm chung vẫn là các món do chính gia chủ chuẩn bị, mang hương vị Tết và gắn với ký ức gia đình.
Mâm cỗ cúng tất niên khác nhau theo vùng miền nhưng đều thể hiện tinh thần đủ đầy, trang nghiêm và sự gắn kết gia đình trong ngày cuối năm.
Cúng tất niên thời hiện đại: giản lược hình thức, giữ trọn ý nghĩa
Trong bối cảnh cuộc sống ngày nay, nhiều gia đình băn khoăn nên cúng tất niên thế nào cho “đúng”. Theo ông Nguyễn Xuân Hoa, tất niên là phong tục đẹp nhưng không nên nặng về hình thức. Đặc biệt với vàng mã, gia chủ nên hạn chế đốt nhiều, chỉ cúng mang tính tượng trưng.
Việc giữ được tinh thần sum họp, sự thành tâm và nếp nhà quan trọng hơn rất nhiều so với mâm cao cỗ đầy hay đốt vàng mã quá tay. Một lễ tất niên gọn gàng, ấm cúng vẫn đủ để khép lại năm cũ một cách trọn vẹn.
Cúng tất niên thời hiện đại nên giản lược hình thức, hạn chế vàng mã và đề cao sự thành tâm, sum họp để giữ trọn ý nghĩa cuối năm.
FAQs – Câu hỏi thường gặp
1. Cúng tất niên thường diễn ra vào ngày nào?
Thường từ sau 25 tháng Chạp đến ngày 30 Tết, tùy điều kiện và thói quen mỗi gia đình.
2. Cúng tất niên có bắt buộc mâm cỗ lớn không?
Không. Quan trọng là sự thành tâm, mâm cỗ có thể giản dị nhưng gọn gàng, sạch sẽ.
3. Có nên đốt nhiều vàng mã khi cúng tất niên?
Không nên. Vàng mã chỉ cần mang tính tượng trưng, tránh lãng phí và gây ô nhiễm.
4. Cúng tất niên có ý nghĩa gì với gia đình hiện đại?
Là dịp sum họp, nhìn lại năm cũ, giữ nếp nhà và tạo sự kết nối giữa các thế hệ.
Cúng tất niên không chỉ là nghi lễ tiễn năm cũ mà còn là khoảng lặng để mỗi gia đình nhìn lại một năm đã qua, trả xong những điều dang dở và chuẩn bị tinh thần cho khởi đầu mới. Dù hình thức có thay đổi theo thời gian, giá trị cốt lõi của tất niên – sự đoàn tụ, lòng hiếu kính và mong cầu bình an – vẫn luôn còn nguyên ý nghĩa.
Để hiểu thêm về các phong tục Tết, nghi lễ gia đình và cách gìn giữ nếp nhà trong nhịp sống hiện đại, bạn có thể đọc thêm các bài viết tại chuyên mục Đời sống trên Happynest nhé.
Tổng hợp
*Để lại thông tin trong box dưới đây, Happynest sẽ giúp bạn kết nối đơn vị thiết kế - thi công phù hợp và nhanh chóng nhất.
