5 lượt xem
Mục lục Trong đời sống tâm linh của người Việt, việc chuẩn bị mâm cúng luôn được xem là hành động thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, thần linh. Tuy nhiên, theo thời gian, không ít quan niệm xung quanh mâm cúng đã bị hiểu lệch, thậm chí trở thành áp lực vô hình khiến nhiều gia đình mệt mỏi, căng thẳng ngay trong chính những dịp lẽ ra phải mang lại sự an yên.
Một trong những lầm tưởng phổ biến nhất chính là suy nghĩ: “Cúng càng lớn, càng nhiều thì càng linh”.
Khi mâm cúng trở thành gánh nặng
Thạc sĩ Việt Nam học, chuyên gia nghiên cứu văn hóa Trần Thị Kim Hoa từng chia sẻ câu chuyện bà chứng kiến: một gia đình chuẩn bị mâm cỗ rất lớn, đốt vàng mã suốt nửa tiếng giữa trời nắng nóng. Gia chủ vô cùng thành tâm, nhưng ngay sau buổi cúng, các thành viên trong nhà lại xảy ra tranh cãi vì quá mệt, quá tốn kém.
Mâm cúng vốn để cầu an, cầu hòa khí, nhưng rốt cuộc lại trở thành nguyên nhân khiến gia đạo bất ổn. Điều này cho thấy, khi hình thức lấn át ý nghĩa, nghi lễ rất dễ đi chệch khỏi giá trị ban đầu.
Khi mâm cúng bị làm quá hình thức, tốn kém và mệt mỏi, nghi lễ dễ mất ý nghĩa ban đầu, thậm chí gây căng thẳng và bất hòa trong gia đình. (Ảnh minh họa)
Ngược lại, trong giai đoạn giãn cách xã hội vì Covid-19, khi điều kiện sống bị hạn chế, nhiều gia đình chỉ dâng cúng những lễ vật rất giản dị: nồi chè, đĩa xôi, mâm hoa quả có sẵn. Có người thậm chí chỉ dâng một đĩa hạt điều rang – món ăn yêu thích khi sinh thời của người đã khuất – nhưng vẫn cảm nhận được sự kết nối trọn vẹn, ấm áp và thiêng liêng.
>>> Xem thêm: Mâm cúng lễ Vu Lan báo hiếu đầy đủ và chuẩn phong tục Việt Nam
“Mâm cao cỗ đầy” – dấu vết của một thời đã qua
Theo thạc sĩ Kim Hoa, quan niệm mâm cao cỗ đầy phần nào xuất phát từ tâm lý “đền bù” của thời bao cấp, khi đời sống thiếu thốn, đói kém. Ngày giỗ, ngày lễ không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là dịp hiếm hoi để con cháu được ăn no, để gia đình “nở mày nở mặt” với họ hàng, xóm giềng.
Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội hiện đại, việc duy trì thói quen này một cách máy móc lại dễ biến thành áp lực: áp lực tiền bạc, áp lực so sánh, thậm chí là tâm lý “hối lộ” thần linh – làm nhiều để mong được phù hộ nhiều hơn.
Quan niệm “mâm cao cỗ đầy” bắt nguồn từ thời thiếu thốn xưa, nhưng trong đời sống hiện đại lại dễ trở thành áp lực tiền bạc và hình thức, làm lệch ý nghĩa tâm linh ban đầu. (Ảnh minh họa)
Theo chuyên gia, thần linh và tổ tiên không được đo bằng mâm cỗ, mà bằng cách con cháu sống, cư xử và hướng về cội nguồn mỗi ngày.
Nguyên tắc “3 Đ” giúp mâm cúng nhẹ nhàng mà vẫn trang nghiêm
Để tháo gỡ áp lực hình thức trong nghi lễ cúng bái, thạc sĩ Trần Thị Kim Hoa đề xuất nguyên tắc “3 Đ” – đơn giản nhưng rất sát với tinh thần văn hóa Việt.
Đúng
Việc đầu tiên là biện lễ cho đúng đối tượng thờ cúng. Cúng Phật thì dùng đồ chay. Cúng gia tiên, thần linh có thể dùng lễ mặn hoặc chay tùy theo truyền thống từng gia đình. Điều quan trọng là tuyệt đối tránh dâng cúng hoa quả giả, đồ ôi hỏng, bánh kẹo hết hạn hay những vật dụng không thuộc đồ thờ.
Đủ
“Đủ” không nằm ở số lượng món ăn, mà ở sự đủ đầy về lễ nghi và tâm thế. Gia chủ cần ăn mặc chỉnh tề, giữ không gian sạch sẽ, tâm trí bình an trước khi thắp hương. Khi thân – tâm đã tịnh, lễ vật dù giản dị vẫn mang giá trị trọn vẹn.
Đều
Sự đều đặn quan trọng hơn sự hoành tráng. Những dịp như ngày giỗ, Tết Nguyên đán, Rằm tháng Giêng, Rằm tháng Bảy… nên được duy trì hằng năm trong khả năng của gia đình. Việc này giúp con cháu hình thành nếp nhà, biết hướng về tổ tiên, đồng thời giữ cho mối liên kết tâm linh không rơi vào cảnh “hương tàn khói lạnh”.
Nguyên tắc “3 Đ” (đúng – đủ – đều) giúp mâm cúng giữ sự trang nghiêm, nhẹ nhàng và đúng tinh thần văn hóa, tránh hình thức nặng nề nhưng vẫn trọn vẹn ý nghĩa tâm linh.
>>> Xem thêm: Hướng dẫn chi tiết chuẩn bị mâm cúng đầy tháng đúng phong tục
Vàng mã: không cực đoan, không phô trương
Với vàng mã, chuyên gia cho rằng không nên cực đoan theo hướng bỏ hoàn toàn hay đốt tràn lan. Vàng mã gắn liền với tín ngưỡng dân gian và sinh kế của nhiều làng nghề, vì vậy ai có niềm tin thì vẫn có thể đốt, nhưng cần đúng loại, đúng mức.
Đốt quá nhiều không khiến người âm “nhận được nhiều hơn”, mà chỉ gây tốn kém, ô nhiễm môi trường và làm sai lệch ý nghĩa tâm linh ban đầu.
Vàng mã không cần bỏ hẳn cũng không nên đốt tràn lan, mà chỉ nên dùng đúng loại, đúng mức để giữ ý nghĩa tín ngưỡng và tránh lãng phí, ô nhiễm.
Lời nhắn gửi cho các gia đình trẻ sống trong không gian nhỏ
Đặc biệt với các gia đình trẻ sống trong căn hộ chung cư chật hẹp, thạc sĩ Kim Hoa nhấn mạnh: đừng để nghi lễ trở thành nỗi sợ. Khi có lòng thành kính, một đĩa gạo, chén nước, nén nhang cũng đã đủ để thể hiện sự tri ân.
Việc giữ được niềm tin, duy trì sự kết nối với tổ tiên và dạy con cái biết nhớ về cội nguồn trong điều kiện sống hiện đại mới là điều đáng quý. Mâm cúng giản dị nhưng lòng người nhẹ nhõm luôn có giá trị hơn mâm cao cỗ đầy mà tâm trí nặng trĩu.
>>> Xem thêm: Mâm cỗ cúng Rằm tháng Giêng: Nên chọn cỗ chay hay cỗ mặn? Gợi ý mâm cỗ đầy đủ, chuẩn truyền thống
Nếu bạn quan tâm đến những góc nhìn đời sống về phong tục, tín ngưỡng và cách gìn giữ sự an yên trong gia đình hiện đại, hãy đọc thêm các bài viết cùng chủ đề tại chuyên mục Đời sống.
Nguồn: vnexpress
*Để lại thông tin trong box dưới đây, Happynest sẽ giúp bạn kết nối đơn vị thiết kế - thi công phù hợp và nhanh chóng nhất.
