Nhà ống cần lối thoát hiểm như thế nào? 6 cách thiết kế an toàn nhiều người bỏ qua

Nhà ống là kiểu nhà rất phổ biến tại các đô thị Việt Nam, đặc biệt ở những khu dân cư đông đúc, ngõ nhỏ hoặc đất chia lô có mặt tiền hẹp và chiều sâu lớn. Chính đặc điểm “kín hai bên, chỉ thoáng mặt trước hoặc thêm một phần phía sau” khiến việc thoát nạn khi có cháy, khói hoặc sự cố bất ngờ trở nên khó khăn hơn nhiều so với các dạng nhà có nhiều mặt thoáng. Vì vậy, thiết kế lối thoát hiểm nhà ống không nên được xem là phần phụ, mà cần được tính toán ngay từ giai đoạn lên bản vẽ công năng.

Bài viết này của Happynest sẽ giúp bạn hiểu vì sao nhà ống cần có lối thoát hiểm, nên bố trí lối thoát nạn ở đâu, có những phương án thiết kế nào vừa an toàn vừa giữ được thẩm mỹ, đồng thời gợi ý checklist kiểm tra cơ bản để gia chủ dễ áp dụng khi xây mới hoặc cải tạo nhà ở.

Vì sao nhà ống cần có lối thoát hiểm riêng?

Lối thoát hiểm cho nhà ống quan trọng vì kiểu nhà này thường có mặt tiền hẹp, chiều sâu lớn, hai bên giáp nhà hàng xóm và nhiều trường hợp chỉ có một cửa ra vào duy nhất ở phía trước. Khi xảy ra cháy hoặc khói lan nhanh, nếu cửa chính bị chặn, người trong nhà rất dễ bị kẹt lại do không còn hướng thoát thay thế.

Trong thực tế, nhiều gia đình khi thiết kế nhà ống thường ưu tiên diện tích phòng khách, bếp, phòng ngủ, kho chứa đồ hoặc khu kinh doanh mà chưa dành đủ sự quan tâm cho đường thoát nạn. Một số nhà còn lắp cửa cuốn, cửa sắt, khung bảo vệ ban công hoặc “chuồng cọp” quá kín, khiến việc thoát ra ngoài trong tình huống khẩn cấp càng khó khăn hơn.

Nhà ống cần có lối thoát hiểm riêng để tăng khả năng thoát nạn khi cháy xảy ra, đặc biệt với nhà nhiều tầng, mặt tiền hẹp hoặc chỉ có một cửa ra vào.

Theo QCVN 06:2022/BXD về an toàn cháy cho nhà và công trình, lối ra thoát nạn cần dẫn ra ngoài trực tiếp, dẫn vào đường thoát nạn hoặc dẫn tới vùng an toàn; quy chuẩn này cũng đã có Sửa đổi 1:2023 ban hành theo Thông tư 09/2023/TT-BXD. Với nhà ở riêng lẻ, gia chủ nên xem đây là cơ sở tham khảo quan trọng khi thiết kế, đặc biệt nếu nhà cao tầng, nhà trong ngõ, nhà kết hợp kinh doanh hoặc nhà cho thuê.

Thiết kế lối thoát hiểm nhà ống cần đáp ứng những nguyên tắc nào?

Khi thiết kế lối thoát hiểm nhà ống, điều quan trọng nhất là phải tạo được ít nhất một hướng thoát thay thế ngoài cửa chính. Lối thoát này cần dễ tiếp cận, không bị khóa phức tạp, không bị đồ đạc che chắn và có thể sử dụng trong điều kiện khẩn cấp, kể cả khi mất điện hoặc trong nhà có khói.

Với tầng 1, lối thoát nạn lý tưởng là đường đi trực tiếp ra ngoài nhà hoặc đi qua tiền sảnh để ra khu vực an toàn. Với các tầng trên, đường thoát cần kết nối được tới cầu thang bộ, ban công, sân thượng, mái hoặc một khoảng mở có thể chờ cứu hộ. Các khu vực này không nên bị bịt kín hoàn toàn bằng khung sắt cố định.

Thiết kế lối thoát hiểm nhà ống cần đảm bảo luôn có hướng thoát thứ hai an toàn và dễ tiếp cận khi cửa chính gặp sự cố.

Một nguyên tắc dễ hiểu là: nếu cửa chính không mở được, người trong nhà vẫn phải có một hướng thứ hai để ra ngoài, lên mái, sang nhà bên cạnh hoặc tiếp cận khu vực thông thoáng. Đây là tư duy rất quan trọng khi thiết kế nhà ống hiện đại.

>>> Xem thêm: Hệ thống báo cháy cho nhà ở gồm những gì? Lắp đặt hệ thống báo cháy tại nhà có đắt không?

6 cách thiết kế lối thoát hiểm cho nhà ống an toàn và bền đẹp

Thiết kế ban công hoặc lô gia thành điểm thoát hiểm dự phòng

Ban công không chỉ giúp lấy sáng, đón gió và tăng thẩm mỹ mặt tiền mà còn có thể trở thành điểm thoát hiểm quan trọng khi xảy ra sự cố. Trong trường hợp tầng dưới có cháy hoặc khói lan lên cầu thang, ban công là nơi người trong nhà có thể tạm thời di chuyển ra khu vực thoáng để tránh ngạt khói và phát tín hiệu cầu cứu.

Với nhà ống có ban công hoặc lô gia, gia chủ không nên bịt kín hoàn toàn bằng khung sắt cố định. Nếu cần lắp khung bảo vệ để đảm bảo an ninh, nên bố trí thêm ô cửa mở bằng bản lề, có khóa dễ thao tác từ bên trong. Chìa khóa hoặc chốt mở cần đặt ở vị trí cố định, dễ nhớ, dễ lấy trong điều kiện thiếu sáng.

Ban công hoặc lô gia nên được thiết kế như điểm thoát hiểm dự phòng với lối mở dễ thao tác để tăng khả năng thoát nạn khi xảy ra cháy.

Cách làm này giúp ngôi nhà vẫn đảm bảo an toàn chống trộm, nhưng không biến ban công thành “điểm chết” khi cần thoát nạn. Đây cũng là khuyến cáo thường được lực lượng PCCC nhấn mạnh với các nhà dạng ống, nhà có chuồng cọp hoặc nhà trong khu dân cư đông đúc.

Tối ưu cửa chính để không biến lối ra vào thành điểm cản thoát nạn

Với nhiều nhà ống, cửa chính là lối thoát quan trọng nhất. Tuy nhiên, thực tế nhiều gia đình sử dụng cùng lúc nhiều lớp cửa như cửa gỗ, cửa kính, cửa sắt kéo, cửa cuốn hoặc cửa khóa nhiều chốt. Khi bình thường, các lớp cửa này giúp tăng an ninh, nhưng khi có cháy, nếu thao tác mở quá phức tạp sẽ làm mất thời gian thoát nạn.

Khi thiết kế cửa chính cho nhà ống, gia chủ nên ưu tiên cơ chế mở nhanh, dễ thao tác từ bên trong. Nếu dùng cửa cuốn, nên có bộ lưu điện, chốt mở thủ công và thường xuyên kiểm tra khả năng vận hành. Nếu dùng cửa mở quay, hướng mở ra ngoài thường thuận tiện hơn trong tình huống cần thoát nhanh.

Cửa chính nhà ống cần ưu tiên cơ chế mở nhanh, dễ thao tác để không trở thành điểm cản thoát nạn khi xảy ra sự cố cháy.

Điểm quan trọng là mọi thành viên trong gia đình, kể cả người lớn tuổi và trẻ lớn, đều cần biết cách mở cửa chính khi khẩn cấp. Lối thoát hiểm chỉ thực sự có giá trị khi người trong nhà có thể sử dụng được ngay, không phụ thuộc hoàn toàn vào một người giữ chìa khóa.

>>> Xem thêm: 8 vật dụng quen thuộc trong nhà tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cao, nên đặc biệt lưu ý trong mùa khô hanh

Bố trí cửa thoát hiểm bên hông hoặc phía sau nếu nhà có điều kiện mặt thoáng

Với những nhà ống có hai hoặc ba mặt thoáng, cửa phụ bên hông hoặc phía sau là giải pháp rất nên cân nhắc. Đây có thể là lối thoát thay thế trong trường hợp cửa chính bị khói, lửa, xe cộ, đồ đạc hoặc vật cản chặn lại.

Cửa thoát hiểm phía sau nhà không nhất thiết phải quá lớn, nhưng cần đủ để người trong nhà di chuyển ra ngoài an toàn. Khóa cửa nên đơn giản, dễ mở từ bên trong, đồng thời vẫn đảm bảo an ninh khi sinh hoạt thường ngày. Nếu dùng khóa chìa, chìa khóa cần được đặt tại vị trí cố định, không cất quá kỹ hoặc để ở nơi khó tìm.

Nhà ống có mặt thoáng nên bố trí thêm cửa thoát hiểm bên hông hoặc phía sau để tăng khả năng thoát nạn và cải thiện thông gió cho công trình.

Với nhà có sân sau nhỏ, khoảng thoáng kỹ thuật hoặc hành lang hông, kiến trúc sư có thể kết hợp khu vực này với thông gió, lấy sáng và thoát hiểm. Như vậy, lối thoát hiểm không làm mất thẩm mỹ mà còn giúp công trình thông thoáng hơn.

Tận dụng giếng trời, sân thượng và mái nhà làm hướng thoát nạn lên trên

Đối với nhà ống, giếng trời thường được thiết kế để lấy sáng, thông gió và giảm cảm giác bí bách. Tuy nhiên, nếu được tính toán hợp lý, giếng trời và sân thượng còn có thể hỗ trợ thoát khói và tạo thêm hướng thoát nạn lên trên.

Khi xảy ra cháy, khói thường lan rất nhanh theo phương thẳng đứng. Một khoảng thông tầng hoặc giếng trời có thiết kế phù hợp có thể giúp không khí lưu thông tốt hơn, giảm bớt tình trạng khói bị quẩn trong nhà. Với những căn nhà có sân thượng, gia chủ nên bố trí lối lên mái dễ tiếp cận, cửa ra sân thượng dễ mở và không chất kín đồ đạc ở khu vực này.

Giếng trời, sân thượng và mái nhà có thể trở thành hướng thoát nạn hỗ trợ cho nhà ống nếu được thiết kế thông thoáng và dễ tiếp cận khi khẩn cấp.

Trong một số khu dân cư nhà liền kề, nếu các hộ có cao độ mái gần tương đương, việc tạo lối kết nối hoặc phương án tiếp cận qua sân thượng cũng có thể hỗ trợ cứu nạn. Tuy nhiên, giải pháp này cần được tính toán cẩn thận để không ảnh hưởng an ninh, kết cấu và quyền riêng tư giữa các hộ.

Thiết kế thang kỹ thuật hoặc cầu thang lên mái dễ sử dụng

Nhiều nhà ống có mái bằng để đặt bồn nước, máy năng lượng mặt trời, cục nóng điều hòa hoặc khu kỹ thuật. Nếu chỉ dùng thang tạm quá nhỏ, quá dốc hoặc khó leo, khu vực mái sẽ khó trở thành lối thoát hiệu quả khi khẩn cấp.

Thang lên mái nên được thiết kế chắc chắn, có tay vịn hoặc điểm bám an toàn. Với thang thép gắn tường, cần kiểm tra độ bền, khả năng chống gỉ và khoảng cách bậc thang để người lớn tuổi vẫn có thể sử dụng trong trường hợp cần thiết. Với thang rời, nên đặt ở vị trí cố định, không bị đồ đạc che khuất.

Thang kỹ thuật hoặc cầu thang lên mái cần chắc chắn, dễ tiếp cận và mở nhanh để có thể hỗ trợ thoát nạn hiệu quả cho nhà ống khi khẩn cấp.

Một chi tiết nhỏ nhưng rất quan trọng là cửa lên mái không nên bị khóa chết. Nếu cần khóa để đảm bảo an ninh, nên dùng loại có thể mở nhanh từ bên trong và mọi thành viên trong gia đình đều biết vị trí chốt mở.

Kết hợp thiết bị báo cháy, bình chữa cháy và kiểm tra định kỳ

Lối thoát hiểm cho nhà ống chỉ là một phần trong giải pháp an toàn tổng thể. Để giảm rủi ro, gia chủ nên trang bị thêm đầu báo khói, chuông báo cháy, bình chữa cháy phù hợp và đèn pin đặt ở vị trí dễ lấy. Với nhà có nhiều tầng, nhà có người già, trẻ nhỏ hoặc nhà kết hợp kinh doanh, những thiết bị này càng cần được chuẩn bị kỹ.

Bên cạnh đó, lối thoát hiểm cần được kiểm tra định kỳ. Nhiều gia đình ban đầu thiết kế có lối thoát, nhưng sau một thời gian lại tận dụng ban công, sân thượng hoặc hành lang để chứa đồ. Khi sự cố xảy ra, chính những vật dụng này có thể cản trở đường thoát nạn.

Cơ quan chức năng cũng thường khuyến cáo không để vật liệu, hàng hóa, đồ dùng cản trở lối và đường thoát nạn; không sử dụng vật liệu dễ cháy để ốp tường, trần, vách ngăn; đồng thời cần sắp xếp đồ đạc gọn gàng, cách xa tủ điện và thiết bị tiêu thụ điện.

Nhà ống nên kết hợp lối thoát hiểm với thiết bị báo cháy, bình chữa cháy và kiểm tra định kỳ để đảm bảo an toàn khi xảy ra sự cố.

Bảng gợi ý các phương án lối thoát hiểm cho từng kiểu nhà ống

>>> Xem thêm: 7 cách phòng cháy chữa cháy tại chung cư, nhà trọ: Người dùng xe điện càng nên lưu ý

Checklist kiểm tra lối thoát hiểm cho nhà ống trước khi xây hoặc cải tạo

Trước khi chốt phương án thiết kế lối thoát hiểm nhà ống, gia chủ nên tự kiểm tra một số câu hỏi cơ bản. Nếu câu trả lời cho nhiều câu là “không”, ngôi nhà có thể cần được điều chỉnh lại để an toàn hơn.

Những lỗi thường gặp khi thiết kế lối thoát hiểm nhà ống

Một lỗi phổ biến là gia chủ chỉ xem lối thoát hiểm như yêu cầu phụ, đến khi nhà đã xây xong mới tìm cách bổ sung. Lúc này, việc mở thêm cửa, làm thêm thang hoặc cải tạo ban công thường khó hơn, tốn chi phí hơn và không phải lúc nào cũng đạt hiệu quả tốt.

Lỗi thứ hai là quá chú trọng an ninh mà quên an toàn thoát nạn. Khung sắt, cửa cuốn, cửa nhiều lớp, khóa phức tạp có thể giúp bảo vệ tài sản, nhưng nếu không có cơ chế mở nhanh từ bên trong thì lại trở thành rào cản nguy hiểm khi có sự cố.

Lỗi thứ ba là biến lối thoát hiểm thành nơi chứa đồ. Ban công, sân thượng, hành lang, cửa sau hoặc lối lên mái thường bị tận dụng để đặt thùng carton, kệ đồ, chậu cây, xe đạp, vật dụng cũ. Khi cần di chuyển nhanh, những đồ vật này có thể làm chậm quá trình thoát nạn.

Những lỗi phổ biến khi thiết kế lối thoát hiểm nhà ống là quá chú trọng an ninh, tận dụng lối thoát để chứa đồ hoặc bổ sung thoát nạn quá muộn sau khi xây nhà.

Nếu bạn đang chuẩn bị xây nhà ống hoặc cải tạo nhà cũ nhưng chưa biết bố trí lối thoát hiểm thế nào để vừa an toàn, vừa không phá vỡ thẩm mỹ công trình, Happynest có thể giúp bạn kết nối với kiến trúc sư và đơn vị thiết kế – thi công phù hợp với nhu cầu thực tế của gia đình.

Câu hỏi thường gặp về lối thoát hiểm cho nhà ống

Nhà ống nhỏ có bắt buộc phải có lối thoát hiểm không?

Với nhà ở riêng lẻ, yêu cầu cụ thể có thể khác nhau tùy quy mô, chiều cao, công năng và việc có kết hợp kinh doanh hay không. Tuy nhiên, xét về an toàn sinh hoạt, nhà ống nhỏ vẫn rất nên có lối thoát hiểm dự phòng vì đặc điểm nhà hẹp, sâu và thường chỉ có một cửa chính.

Ban công có thể xem là lối thoát hiểm cho nhà ống không?

Có thể, nếu ban công đủ thông thoáng, có thể tiếp cận từ bên trong và không bị bịt kín hoàn toàn. Nếu ban công lắp khung sắt hoặc lưới bảo vệ, nên có ô mở khẩn cấp để người trong nhà có thể thoát ra hoặc chờ lực lượng cứu hộ tiếp cận.

Nhà không có ban công thì nên tạo lối thoát hiểm ở đâu?

Nếu không có ban công, gia chủ có thể cân nhắc sân thượng, cửa sau, cửa hông, giếng trời hoặc lối lên mái. Phương án phù hợp phụ thuộc vào mặt bằng thực tế, số tầng, vị trí nhà và khả năng tiếp cận từ bên ngoài.

Có nên dùng cửa cuốn cho nhà ống không?

Cửa cuốn vẫn có thể dùng, nhưng cần có phương án mở thủ công, bộ lưu điện và lối thoát dự phòng. Không nên để cửa cuốn trở thành lớp cửa duy nhất nếu nhà không còn hướng thoát nào khác.

Thiết kế lối thoát hiểm nhà ống là việc cần được tính toán ngay từ đầu, không nên đợi đến khi hoàn thiện nhà mới bổ sung. Một lối thoát hiểm tốt không nhất thiết phải làm ngôi nhà kém đẹp; ngược lại, nếu được xử lý khéo léo qua ban công, sân thượng, giếng trời, cửa sau hoặc thang lên mái, nó còn giúp không gian sống thông thoáng và an toàn hơn.

Để tìm hiểu thêm các kinh nghiệm thiết kế, xây dựng và cải tạo nhà ở dễ hiểu, thực tế, bạn có thể xem thêm nhiều bài viết chuyên sâu tại chuyên mục Kho Kiến Thức của Happynest.

Tổng hợp

Hãy để lại thông tin trong box bên dưới, Happynest sẽ giúp bạn kết nối với kiến trúc sư, nhà thầu hoặc đơn vị thiết kế – thi công phù hợp để được tư vấn phương án thiết kế tối ưu an toàn, công năng cho bạn và gia đình.