4.804 lượt xem
Mục lục Nhà “thở” là khái niệm kiến trúc hiện đại mô tả những công trình được thiết kế để trao đổi không khí và năng lượng tự nhiên với môi trường xung quanh. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào điều hòa và hệ thống HVAC, các ngôi nhà này tận dụng thông gió tự nhiên, giếng trời, lớp vỏ xanh và vật liệu thở để tạo ra môi trường sống thoáng mát, tiết kiệm năng lượng và tốt cho sức khỏe.
Thở được xem là nguyên lý cốt lõi định hình nên hình khối, mặt cắt và vật liệu của công trình
Nhà “thở” là gì trong kiến trúc hiện đại?
Nhà thở là một hệ thống không gian kiến trúc mở, được thiết kế để tối ưu hóa sự trao đổi năng lượng và không khí giữa bên trong và bên ngoài thông qua các giải pháp thụ động. Khác với các công trình thông thường sử dụng hệ thống HVAC để cưỡng bức không khí, nhà thở tận dụng các định luật vật lý tự nhiên như hiệu ứng ống khói, hiệu ứng Venturi và nguyên lý đối lưu nhiệt để tạo ra sự thông thoáng tự nhiên.
Theo KTS Võ Trọng Nghĩa, nhà thở không chỉ là sự thông gió vật lý mà còn là sự kết nối thị giác và cảm xúc với thiên nhiên. Đó là việc tạo ra một lớp màng mềm mại giữa không gian riêng tư và không gian công cộng, nơi ánh sáng và gió được lọc sạch trước khi tiếp xúc với con người.
Nhà thở tạo ra sự kết nối rất cao giữa con người - công trình - thiên nhiên
>>> Tìm hiểu Cảnh quan chữa lành là gì? Lợi ích, mô hình và cách áp dụng tại nhà
Cơ chế vận hành của ngôi nhà biết thở
Để một ngôi nhà có thể thở hiệu quả trong điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và đô thị chật hẹp, các kiến trúc sư đã phát triển một hệ thống giải phẫu phức tạp, bao gồm ba thành phần chính: Lớp vỏ, hệ thống phổi và xương cốt vật liệu.
Lớp vỏ sinh thái
Trong kiến trúc nhà thở, mặt tiền không phải là một bức tường đặc ngăn cách, mà là một bộ lọc. Tùy theo cấu trúc công trình mà lớp vỏ này được thiết kế dưới dạng:
-
Lớp màng thực vật: Một hệ khung thép mạ kẽm kết hợp với các bồn cây đặt tại mép sàn mỗi tầng với các loại cây dây leo phủ kín tạo thành một tấm rèm xanh như công trình Breathing House tại TP.HCM. Lớp rèm thực vật hoạt động như một bộ khuếch tán môi trường. Chúng cản bức xạ mặt trời trực tiếp, lọc bụi mịn từ đường phố, và cung cấp oxy. Quan trọng hơn, chúng giải quyết bài toán riêng tư người bên trong có thể nhìn thấy màu xanh và phố phường, nhưng người bên ngoài không thể nhìn thấu vào không gian sinh hoạt.
Tấm rèm xanh của Breathing House tại TP.HCM
-
Lớp vỏ gạch rỗng: Sử dụng gạch thông gió hoặc gạch xây thông thường nhưng xếp cách điệu để tạo lỗ hổng. Như công trình Wall House đã sử dụng gạch lỗi để tạo nên một hệ tường có khả năng tự đối lưu không khí. Lớp vỏ này tạo ra một vùng áp suất đệm. Gió khi đi qua các khe nhỏ sẽ bị nén lại và tăng tốc, tạo ra luồng khí mát hơn khi đi vào nhà. Đồng thời, bóng đổ từ các viên gạch tạo nên hiệu ứng thị giác thay đổi theo thời gian trong ngày.
Wall House với lớp vỏ gạch rỗng giúp ngôi nhà 4 mùa mát mẻ
Hệ thống phổi trong nhà
Nếu lớp vỏ là da, thì các khoảng trống chính là phổi của ngôi nhà. Trong các thiết kế nhà ống truyền thống, giếng trời thường chỉ là một ống thẳng đứng đơn điệu. Tuy nhiên, trong nhà thở, khái niệm này đã được biến đổi.
Thay vì một giếng trời lớn duy nhất, các KTS sử dụng nhiều khoảng trống nhỏ bố trí so le giữa các tầng. Chúng cho phép ánh sáng tự nhiên len lỏi sâu vào các không gian khuất, đồng thời tạo ra các kết nối thị giác thú vị giữa các thành viên gia đình ở các tầng khác nhau.
Ngoài ra, các khoảng thông tầng trong nhà hoạt động dựa trên nguyên lý khí động học cơ bản khí nóng nhẹ hơn sẽ bay lên cao. Các cửa thoát khí ở trên mái hoặc giếng trời sẽ hút khí nóng ra ngoài, tạo ra áp suất âm ở tầng dưới để hút khí tươi từ sân vườn hoặc mặt tiền vào. Quá trình này diễn ra liên tục 24/7, ngay cả khi không có gió trời, đảm bảo ngôi nhà luôn được thay khí.
Các khoảng thông tầng trong nhà giúp cho không gian sống luôn thoáng đãng
Xương cốt vật liệu
Nhà thở thường gắn liền với việc sử dụng các vật liệu có khả năng thở theo nghĩa đen tức là có độ xốp và khả năng điều hòa độ ẩm. Điển hình như tại dự án Ngói Space và Brick Cave, H&P Architects sử dụng ngói và gạch có khả năng hút ẩm khi độ ẩm cao và nhả ẩm khi trời khô, giúp cân bằng vi khí hậu nội thất tốt hơn bê tông.
Xu hướng vật liệu xanh đang hướng tới các vật liệu như đất nện hay gạch không nung, giúp giảm phát thải carbon trong quá trình sản xuất và tăng tính bền vững cho công trình.
Các loại vật liệu biết thở ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong các công trình hiện đại
>>> Khám phá Bí mật màu sắc trong kiến trúc: Giảm 70% lo âu, tăng 18% hiệu suất nhận thức
Tại sao kiến trúc sư ngày càng nói nhiều về nhà thở?
Sự bùng nổ của các thảo luận và dự án về nhà thở không phải là ngẫu nhiên mà là kết quả của sự hội tụ giữa ba áp lực lớn: Môi trường, chính sách và sức khỏe con người.
Khủng hoảng môi trường và đô thị
Đô thị Việt Nam đang đối mặt với những vấn đề nghiêm trọng như ô nhiễm không khí ô nhiễm tiếng ồn và hiệu ứng đảo nhiệt. Nhà thở với lớp vỏ lọc giải quyết nghịch lý muốn mở cửa để thoáng nhưng sợ bụi và ồn ở nhà ở đô thị cho phép thông gió mà vẫn ngăn được tác nhân có hại. Với quỹ đất hạn hẹp, việc tích hợp cây xanh vào mặt đứng như một phần của cấu trúc thở là cách duy nhất để đưa thiên nhiên vào phố thị.
Nhà thở đề cao việc tái sử dụng vật liệu bản địa, tích hợp cây xanh và tối ưu hóa thông gió tự nhiên
Chính sách Net-Zero 2050 và tiết kiệm năng lượng
Việt Nam đã cam kết tại COP26 sẽ đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Ngành xây dựng, chịu trách nhiệm cho khoảng 39% lượng phát thải carbon toàn cầu, đang chịu áp lực chuyển đổi mạnh mẽ.
Biophilic Design và sức khỏe thời hậu COVID
Đại dịch COVID-19 đã thay đổi vĩnh viễn nhận thức về không gian sống. Con người nhận ra sự nguy hiểm của không gian kín và tầm quan trọng của không khí tươi.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng không khí trong nhà kín có thể ô nhiễm gấp 5 lần ngoài trời do tích tụ khí độc từ nội thất, nấm mốc và CO2. Nhà thở với cơ chế thay khí liên tục giúp giải quyết vấn đề này, giảm thiểu hội chứng nhà kín.
Nhà thở đang định hình nên một diện mạo mới cho kiến trúc Việt Nam
Câu hỏi thường gặp
Nhà thở có phải là nhà có nhiều cửa sổ không?
Không hoàn toàn. Nhà thở là hệ thống thiết kế tổng thể bao gồm lớp vỏ mặt đứng, giếng trời, thông tầng và vật liệu có khả năng điều hòa vi khí hậu, chứ không chỉ đơn thuần là mở nhiều cửa sổ.
Nhà thở có giúp giảm sử dụng điều hòa không?
Có. Khi thiết kế đúng cách, nhà thở tận dụng thông gió tự nhiên và hiệu ứng ống khói để làm mát không gian, từ đó giảm nhu cầu sử dụng điều hòa và tiết kiệm điện năng.
Nhà thở có phù hợp với nhà ống ở đô thị không?
Rất phù hợp. Trong nhà ống, các kiến trúc sư thường sử dụng giếng trời, khoảng thông tầng và mặt tiền gạch thông gió để tạo dòng lưu thông không khí tự nhiên.
Nhà thở là sự kết tinh trí tuệ của kiến trúc nhiệt đới hiện đại. Chúng không chối bỏ thiên nhiên để đổi lấy tiện nghi máy lạnh, mà tìm cách chung sống hòa bình và khôn ngoan với thiên nhiên. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm đô thị, khả năng hô hấp của công trình không còn là một lựa chọn xa xỉ, mà là điều kiện tiên quyết để đảm bảo sức khỏe thể chất và tinh thần cho con người. Xem thêm nhiều bài viết chuyên sâu khác tại chuyên mục Kho kiến thức.
>>> Khám phá Điều hòa vi khí hậu là gì? Cách kiến trúc giúp nhà mát tự nhiên, giảm phụ thuộc điều hòa
Tổng hợp
Nếu bạn đang có nhu cầu thiết kế công trình, nội thất, hãy để lại lời nhắn trong box. Đội ngũ Happynest của chúng tôi sẽ liên hệ và hỗ trợ nhanh chóng.
