309 lượt xem
Tại Ho Chi Minh City, nơi các nhà phố hướng Tây thường phải chịu bức xạ mặt trời gay gắt vào buổi chiều, nhiệt lượng không chỉ dừng lại ở bề mặt mà còn tích tụ và truyền sâu vào không gian bên trong. Điều này khiến nhu cầu làm mát cơ học tăng cao, đồng thời làm giảm chất lượng sống trong nhà.
Trong bối cảnh đó, nhóm thiết kế tại văn phòng kiến trúc Archiro Vietnam đã thử nghiệm một hệ “rèm cây xanh” được tách khỏi bề mặt công trình, hoạt động như một lớp lọc khí hậu chủ động. Khác với các dạng cây bám trực tiếp lên tường vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro về độ ẩm và bảo trì, hệ thống này sử dụng dây cáp để dẫn hướng cây leo phát triển cách tường một khoảng cố định, tạo thành một lớp màng xanh phía trước mặt đứng.
Khoảng cách này không phải ngẫu nhiên. Theo kết quả thực hành, vùng hiệu quả nhất nằm trong khoảng từ 40 đến 70 cm. Nếu lớp cây quá sát tường, không khí bị giữ lại và tích nhiệt; nếu quá xa, ánh nắng xiên vẫn có thể xuyên qua và làm nóng bề mặt. Trong khoảng trung gian này, hệ cây vừa đủ dày để lọc bức xạ, vừa đủ thoáng để duy trì đối lưu tự nhiên, từ đó hình thành một vi khí hậu ổn định trước lớp vỏ công trình.
Cấu tạo của hệ rèm cây xanh rất đơn giản với bồn cây được liên kết với hệ mái đua ra phía trên bằng cáp dẫn hướng, tạo thành một cấu trúc giúp cây phát triển liên tục và dễ kiểm soát đúng thiết kế ban đầu. Loài cây được lựa chọn là Cát đằng leo (Thunbergia grandiflora), loài có tán lá phân tầng, mỏng và độ thoáng cao, phù hợp với khí hậu nóng ẩm. Mật độ lá được kiểm soát trong khoảng 70–85% đối với hướng Tây và 50–70% đối với hướng Đông, nhằm cân bằng giữa khả năng che nắng và thông gió.
Sau 1 năm vận hành, công trình ghi nhận mức giảm nhiệt đáng kể. Nhiệt độ bề mặt tường giảm từ 10 đến 25°C, trong khi lớp không khí sát tường giảm từ 2 đến 5°C. Nhờ đó, nhu cầu sử dụng điều hòa trong không gian bên trong giảm khoảng 30%. Những con số này cho thấy hệ rèm cây không chỉ đóng vai trò che nắng, mà thực sự tham gia vào quá trình điều tiết nhiệt của công trình.
Không dừng lại ở hiệu quả kỹ thuật, giải pháp còn đặt ra một cách nhìn khác về kiến trúc trong môi trường nhiệt đới. Thay vì coi mặt đứng là một ranh giới cứng giữa trong và ngoài, hệ rèm cây tạo ra một lớp chuyển tiếp, nơi ánh sáng, không khí và nhiệt độ được điều tiết trước khi đi vào không gian sống. Ở đó, thiên nhiên không còn là yếu tố trang trí, mà trở thành một phần vận hành của công trình.
Với Archiro Vietnam, mục tiêu của thực hành kiến trúc này không phải là đưa thêm cây xanh lên mặt tiền, mà là xây dựng một “façade sinh học” có thể đo lường, kiểm soát và lặp lại trong nhiều bối cảnh nhà phố khác nhau. Giải pháp này được kỳ vọng có thể áp dụng rộng rãi tại các đô thị nhiệt đới, nơi nhu cầu giảm nhiệt và cải thiện vi khí hậu ngày càng trở nên cấp thiết.
Trong một thành phố đang phát triển nhanh như TP.HCM, với những thực nghiệm tổ chức đời sống trong khí hậu nhiệt đới khác nhau, Archiro Vietnam muốn đề xuất một hướng tiếp cận khác: kiến trúc không chỉ là hình thức hay công năng, mà còn là cách con người tái thiết lập mối quan hệ với khí hậu và tự nhiên. Và có lẽ, trong tương lai của đô thị nhiệt đới, những lớp rèm cây xanh như vậy sẽ không còn là ngoại lệ độc đáo, mà trở thành một phần quen thuộc của đời sống hàng ngày.
