Ngôi nhà có thể nổi khi nước dâng: Giải pháp kiến trúc thích ứng bão lũ từ Việt Nam

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến bão lũ xuất hiện ngày càng thường xuyên tại Việt Nam, các giải pháp kiến trúc thích ứng đang trở thành một hướng nghiên cứu quan trọng. Dự án Nhà lắp ghép nổi do CTA | Creative Architects và Nhà Xanh phát triển là một mô hình thử nghiệm đáng chú ý: một căn nhà nhỏ có thể hoạt động như bungalow vườn trong mùa khô, nhưng khi lũ đến sẽ tự nổi theo mực nước để trở thành nơi trú ẩn an toàn cho gia đình.

Mô hình đã được trưng bày tại sự kiện “Lãnh đạo TP.HCM gặp gỡ cộng đồng khoa học công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo” do UBND TP.HCM và Sở Khoa học & Công nghệ tổ chức vào tháng 12/2025.

Kiến trúc thích ứng trước bối cảnh bão lũ ngày càng khắc nghiệt

Theo số liệu năm 2025, Việt Nam ghi nhận 17 cơn bão đổ bộ và 22/34 tỉnh thành bị ảnh hưởng bởi lũ lụt. Điều này cho thấy thiên tai không còn là hiện tượng mùa vụ mà đang trở thành một rủi ro thường xuyên.

Trong bối cảnh đó, nhóm thiết kế đặt ra câu hỏi:

Thay vì tìm cách chống lại nước, liệu kiến trúc có thể thích ứng và sống chung với nước?

Ý tưởng này dẫn đến dự án Nhà lắp ghép nổi, một mô hình nhà nhỏ được thiết kế để:

• Sử dụng như nhà ở bình thường trong mùa khô

• Trở thành nơi trú ẩn khi lũ dâng

• Có chi phí đủ thấp để người dân có thể tiếp cận

Triết lý của dự án được nhóm thiết kế tóm gọn bằng một câu đơn giản: “Nước về thì mình ở chung.”

Hai trạng thái hoạt động của công trình

Điểm đặc biệt của mô hình là khả năng chuyển đổi trạng thái theo mùa.

Trạng thái bình thường: bungalow trong vườn

Khi thời tiết ổn định, công trình hoạt động như một căn nhà nhỏ trong khuôn viên vườn.

Không gian này có thể được sử dụng như:

• Nhà nghỉ cuối tuần

• Không gian sinh hoạt phụ

• Nơi ở cho cha mẹ lớn tuổi

Trong trạng thái này, công trình được neo giữ nhẹ trên nền móng.

Trạng thái lũ: công trình nổi theo mực nước

Khi nước dâng, hệ thống phao sẽ giúp công trình tách khỏi nền và nổi lên theo mực nước.

Nhà được thiết kế để:

• Không bị lật khi gió lớn

• Không bị trôi khỏi vị trí ban đầu

• Có thể hoạt động độc lập trong 7–10 ngày

Sau khi nước rút, công trình sẽ trở về đúng vị trí nền móng ban đầu để tiếp tục sử dụng như bình thường.

Hình khối tam giác: giải pháp chống gió và tối ưu chi phí

Một trong những điểm dễ nhận thấy nhất của công trình là hình khối tam giác cân.

Lựa chọn này xuất phát từ các yếu tố kỹ thuật:

• Tam giác là hình ổn định nhất về lực

• Trọng tâm thấp giúp chống lật khi gió mạnh

• Không có mái đua nên tránh hiện tượng tốc mái

Ngoài ra, hình tam giác còn giúp giảm diện tích vỏ bao che, từ đó giảm chi phí vật liệu.

Đối với nhóm thiết kế, thẩm mỹ không phải là mục tiêu đầu tiên mà là kết quả tự nhiên của một cấu trúc hợp lý. Khi các vấn đề kỹ thuật được giải quyết, hình khối kiến trúc cũng tự nhiên đạt được sự cân đối.

Vật liệu nhẹ và hệ thống phao nổi

Công trình sử dụng giải pháp xây dựng 5G, một hệ kết cấu do CTA nghiên cứu và phát triển.

Đặc điểm của vật liệu:

• Tường chỉ nặng khoảng 7kg/m²

• Cấu tạo từ hợp kim nhôm kẽm AZ100i

• Cách âm và cách nhiệt tốt

• Tuổi thọ khoảng 30 năm

Nhờ trọng lượng nhẹ, công trình có thể kết hợp với hệ thống phao nổi để tạo lực nổi.

Hệ phao

Giải pháp được lựa chọn là thùng nhựa HDPE nắp liền.

Sau khi so sánh nhiều vật liệu khác nhau như:

• thùng xốp

• phao nổi

• thùng phi

HDPE được đánh giá tối ưu hơn nhờ:

• độ bền cao

• khả năng chịu va đập

• chi phí hợp lý

• dễ tìm trên thị trường

Không gian sinh tồn trong 7–10 ngày

Thiết kế được xây dựng dựa trên kịch bản gia đình bị cô lập trong thời gian ngắn do bão lũ.

Công trình tích hợp 5 yếu tố sinh tồn cơ bản.

1. Ăn

• Kho dự trữ thực phẩm khô chống ẩm

• Bếp gas mini độc lập không cần điện

2. Ngủ

• Giường ngủ cho 2 người

• Có thể mở rộng cho 4 người

• Trường hợp khẩn cấp có thể ngủ tối đa 8 người

3. Vệ sinh

• Bể tự hoại nổi đi theo công trình

• Không gây ô nhiễm môi trường khi ngập

4. Điện

• 2 tấm pin năng lượng mặt trời

• Sạc pin dự phòng cho thiết bị thiết yếu

5. Nước

• Bồn trữ nước sạch 220 lít

Những giải pháp này cho phép gia đình tự chủ trong thời gian lũ cô lập.

Chi phí và khả năng tiếp cận

Một trong những mục tiêu quan trọng của dự án là khả năng tiếp cận kinh tế.

Chi phí xây dựng dự kiến: 200 – 250 triệu đồng cho một căn nhà khoảng 24 m²

So với các giải pháp chống lũ khác, nhà lắp ghép nổi được thiết kế để giải quyết cả hai vấn đề:

• đủ bền để sử dụng lâu dài

• đủ tiện nghi để ở quanh năm

Lấy cảm hứng từ kinh nghiệm sống chung với lũ ở miền Tây

Trong quá trình nghiên cứu, nhóm thiết kế đã tìm hiểu kỹ về đời sống của người dân đồng bằng sông Cửu Long, nơi mỗi năm có 3–4 tháng sống chung với lũ.

Tuy nhiên, nhiều khu vực khác như miền Trung và miền Bắc trước đây ít khi xảy ra ngập lụt lớn. Khi biến đổi khí hậu khiến lũ xuất hiện thường xuyên hơn, người dân ở các vùng này thường thiếu kinh nghiệm ứng phó.

Dự án vì vậy không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là một cách chuyển giao kinh nghiệm sống chung với lũ từ miền Tây sang các khu vực khác.

Hướng phát triển trong tương lai

Theo nhóm thiết kế, mô hình nhà lắp ghép nổi có thể được triển khai tại:

• các tỉnh thường xuyên ngập lũ ở Việt Nam

• các quốc gia Đông Nam Á có điều kiện khí hậu tương tự

Trong 2–3 năm tới, nhóm nghiên cứu dự kiến tiếp tục hoàn thiện và mở rộng mô hình.

Quan điểm của dự án cũng rất rõ ràng:

Thay vì các mô hình từ thiện nhỏ lẻ, một giải pháp có thể thương mại hóa với chi phí hợp lý sẽ giúp nhiều gia đình chủ động bảo vệ mình hơn trước thiên tai.

Nhà lắp ghép nổi là một thử nghiệm đáng chú ý trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến đời sống. Bằng cách kết hợp kiến trúc lắp ghép, vật liệu nhẹ và hệ thống phao nổi, mô hình này cho thấy một hướng tiếp cận mới: không chống lại thiên nhiên, mà học cách thích ứng với nó.

Nếu được phát triển rộng rãi, những mô hình kiến trúc như vậy có thể trở thành một phần quan trọng trong chiến lược ứng phó bão lũ của các cộng đồng ven sông và vùng trũng.

Tên công trình: Nhà lắp ghép nổi

Đơn vị thiết kế: CTA | Creative Architects & Nhà Xanh

Đơn vị thi công: Công ty Cổ phần Xây dựng Nhà Xanh

Diện tích nền : 27 m²

Diện tích sử dụng: 22.88 m²

Chi phí dự kiến: 200 – 250 triệu đồng

Hình ảnh: 3D render do CTA thực hiện

Năm giới thiệu: 2025